Үндсэн агуулга руу шилжих

Сөрөг зүйлд төвлөрөх хандлага (Negativity Bias): Тархи яагаад муу зүйлийг илүү тод санадаг вэ?

Өдөржин бүтэмжтэй байсан ч ганц тохиолдсон бүтэлгүйтэл эсвэл муу зүйл анхаарлыг бүхэлд нь татаж, сэтгэл санааг хүндрүүлдэг энэхүү үзэгдлийг шинжлэх ухаанд "Negativity Bias" буюу сөрөг зүйлд хэт анхаарах хандлага гэнэ.

happiness quote v4

Бидэнд сайхан магтаал сонссоноос нэг ширхэг шүүмжлэл эсвэл таагүй үг илүү хүчтэй нөлөөлж, тархинд хоногшин үлдэх нь бий. Өдөржин бүтэмжтэй байсан ч ганц тохиолдсон бүтэлгүйтэл эсвэл муу зүйл анхаарлыг бүхэлд нь татаж, сэтгэл санааг хүндрүүлдэг энэхүү үзэгдлийг сэтгэл судлал болон мэдрэл судлалын шинжлэх ухаанд "Negativity Bias" буюу сөрөг зүйлд хэт анхаарах/татах хандлага гэнэ.

Тэгвэл хүний тархи яагаад эерэг зүйлийг биш, муу зүйлийг илүү хүчтэй хүлээж авч, урт хугацаанд санан дурсдаг юм бол? Үүний цаана эволюц, тархины бүтэц болон биологийн дараах хүчин зүйлс нуугдаж байдаг.

1. Эволюцийн түүх ба амьд үлдэх зөн совин (Survival Mechanism)

Хүн төрөлхтний тархины суурь бүтэц нь эртний анхдагч үеэсээ өөрчлөгдөөгүй шахам өнөөг хүржээ. Эрт дээр үед (эртний хүмүүс) байгаль дээр амьдарч байхад эерэг зүйлс (сайхан цаг агаар, амттай жимс г.м.) тэдний амь насанд ямар нэгэн аюул учруулдаггүй байв.

Харин сөрөг зүйлс (аюултай махчин амьтан, хортой ургамал, өрсөлдөгч) нь шууд л амьд үлдэх эсэхэд нөлөөлдөг байжээ. Тиймээс эртний хүмүүсийн тархи аюул занал, муу үр дагаврыг илүү хурдан анзаарч,түүнийгээ удаан санах замаар аюулаас урьдчилан сэргийлэх дадалд суралцсан байна. Энэхүү эртний хамгаалалтын механизм орчин үеийн хүний тархинд өнөөг хүртэл өвлөгдөн үлджээ.

2. Тархины бүтэц ба Эмоцийн төв (Amygdala)

Хүний тархины бүтцэд сэтгэл хөдлөл, ялангуяа айдас, аюулыг хянадаг амигдала (Amygdala) гэж нэрлэгдэх бүс бий. Тархи гадаад орчноос мэдээлэл хүлээж авахдаа аливаа аюултай, таагүй мэдээллийг энэ бүсээр дамжуулан маш хурдан боловсруулж, бие махбодод сэрэмжлүүлэг өгдөг.

  • Аюул ба муу мэдээг боловсруулах хурд: Тархи сөрөг эсвэл аюултай мэдээллийг эерэг мэдээллээс хамаагүй хурдан бөгөөд гүн гүнзгий хүлээж авч өөртөө хадгалдаг.

  • Урт хугацааны санах ойд хадгалагдах нь: Муу дурсамж эсвэл стресс нь тархины гиппокампус болон бусад төвүүдэд хүчтэй эмоцитой хамт хадгалагддаг тул он удаан жилийн дараа ч тод санагддаг байна.

3. Мэдрэлийн холбоос ба Дадал (Neural Pathways)

Бидний тархи бол гайхалтай уян хатан чадвартай эрхтэн юм (Нейропластичность). Гэвч энэ уян хатан чанар нь сөрөг бодол, түгшүүртэй байдалд ч мөн адил үйлчилдэг:

  • Хэрэв та байнга өөрт тохиолдсон муу зүйлс, алдаа дутагдал дээрээ төвлөрч, үүнийгээ байнга эргэцүүлэн бодоод байвал тархи тэр чиглэлийнхээ мэдрэлийн холбоосыг улам бэхжүүлж, автоматаар сөрөг зүйлийг түрүүлж боддог болдог.

  • Өөрөөр хэлбэл, муу дурсамж эсвэл сөрөг бодол нь тархинд өөрийн гэсэн "дардан замуудыг" хурдан үүсгэдэг байна.

Сөрөг зүйлд хэт автах хандлагыг хэрхэн бууруулах вэ?

Хэдийгээр тархины энэ байгалийн өгөгдөл нь биднийг эрт дээр үед аюулаас хамгаалж байсан ч өнөөгийн нийгэмд байнгын стресс, түгшүүр, сэтгэл гутралыг үүсгэх гол шалтгаан болдог. Үүнийг өөрчлөх энгийн аргууд:

  1. Хандлагаа ухамсартайгаар өөрчлөх: Бүтэлгүйтсэн эсвэл айдас мэдэрсэн үедээ тархиныхаа автомат сөрөг хариу үйлдлийг анзаарч, эерэг өнцгөөр бодит байдлыг харж сурах (Жишээ нь: “Би алдчихлаа” гэхийн оронд “Би шинэ зүйл сурлаа” гэж тархиндаа дохио өгөх).

  2. Эерэг мэдээллийг удаан мэдрэх: Эерэг зүйл, амжилт тохиолдсон үедээ түүнийгээ хэт хурдан өнгөрөөлгүй, дор хаяж 10-20 секундийн турш анхаарлаа хандуулж, эсхүл дахин дахин дурсан мэдрэх нь тархинд эерэг шинэ мэдрэлийн холбоос үүсгэхэд тусалдаг.

  3. Стресс менежмент ба бие махбодоо дэмжих: Хангалттай нойр авах, тогтмол дасгал хөдөлгөөн хийх, мөн эрүүл хооллолт (эслэгээр баялаг хүнс хэрэглэх) нь гэдэс болон тархины холбоосыг (Gut-Brain Axis) дэмжиж, сэтгэл санааны тогтвортой байдлыг хадгалахад чухал үүрэгтэй.

Таны тархи бол өөрчлөгдөх чадвартай, хязгааргүй боломжтой гайхамшигт бүтээл юм. Тиймээс өдрөөс өдөрт тархиа жижиг эерэг зуршил, зөв хандлагаар цэнэглэж, сөрөг бодлыг ухамсартайгаар удирдаж сураарай.

Эх сурвалж

  1. Baumeister, R. F., Bratslavsky, E., Finkenauer, C., & Vohs, K. D. (2001).
  2. eDoux, J. E. (1996).The Emotional Brain: The Mysterious Underpinnings of Emotional Life. Simon & Schuster.
Хуваалцах

Сэтгэгдэл 0

Ижил төстэй нийтлэл

Бүгдийг үзэх →