Үндсэн агуулга руу шилжих

Мэдрэлийн тогтолцоо гэж юу вэ?

Мэдрэлийн тогтолцоо нь хүний биеийн үйл ажиллагааг удирдан зохицуулж, гадаад болон дотоод орчны өөрчлөлтөд хариу үзүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг.

Мэргэжлийн хяналт: Wellme Admin ·

Гарын дохионы тод агшин

1. Мэдрэлийн тогтолцоо гэж юу вэ?

Мэдрэлийн тогтолцоо нь хүний биеийн үйл ажиллагааг удирдан зохицуулж, гадаад болон дотоод орчны өөрчлөлтөд хариу үзүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг.

Энэ нь төв мэдрэлийн тогтолцоо (тархи, нугас) болон захын мэдрэлийн тогтолцооноос бүрдэнэ.

Амьсгал, зүрхний цохилт, хөдөлгөөн, сэтгэл хөдлөл, ой санамж, сэтгэн бодох зэрэг олон үйл ажиллагаанд оролцдог.

Мөн автономит мэдрэлийн тогтолцоо нь бидний ухамсартайгаар удирддаггүй зүрхний цохилт, хоол боловсруулалт зэрэг үйл ажиллагааг зохицуулахад оролцоно.

2. Мэдрэлийн тогтолцооны зохицуулалтад юу нөлөөлдөг вэ?

Бидний мэдрэлийн тогтолцоо өдөр бүр хүрээлэн буй орчин, сэтгэл санаа, бие махбодын өөрчлөлтөд дасан зохицож байдаг.

Гэвч удаан үргэлжилсэн стресс, нойрны дутагдал, амьдралын хэв маягийн зарим хүчин зүйл нь стрессийн хариу урвал болон биеийн хэвийн зохицуулалтад нөлөөлж болно.

Стрессийн үед симпатик мэдрэлийн тогтолцоо идэвхжиж, бие махбодыг аюул, сорилтод хариу үзүүлэхэд бэлтгэдэг. Үүнийг Fight or Flight буюу тэмцэх эсвэл зугтах хариу урвал гэж нэрлэдэг.

Энэ үед адреналин, кортизол зэрэг даавар оролцож, зүрхний цохилт, амьсгал болон анхаарал төвлөрөлд өөрчлөлт гардаг.

Харин стресс удаан үргэлжилбэл биеийн стрессийн хариу урвалын зохицуулалтад нөлөөлж, нойр, сэтгэл санаа болон биеийн тав тухыг алдагдуулж болзошгүй.

Нойр нь тархины хэвийн үйл ажиллагаа, ой санамж, сэтгэл хөдлөлийн зохицуулалт болон бие махбодын нөхөн сэргэлтэд чухал үүрэгтэй.

Тогтмол дутуу унтах нь анхаарал төвлөрөл, сэтгэл санаа, стрессийг даван туулах чадварт сөргөөр нөлөөлж болно.

Тархи болон гэдэс нь мэдрэл, даавар, дархлааны механизмаар дамжин харилцан мэдээлэл солилцдог. Үүнийг Gut–Brain Axis буюу тархи–гэдэсний холбоо гэж нэрлэдэг.

Гэдэсний бичил биетний орчин энэ харилцаанд оролцдог бөгөөд хооллолт, ялангуяа эслэгээр баялаг хүнс нь гэдэсний эрүүл мэндийг дэмжихэд чухал.

Тасралтгүй мэдээлэл хүлээн авах, дэлгэцийн хэт хэрэглээ, амрах завгүй ажиллах нь сэтгэл санааны ачаалал, анхаарал сарних болон нойрны асуудалтай холбоотой байж болно.

Ялангуяа унтахын өмнөх дэлгэцийн хэрэглээ нь нойр хүрэх хугацаа болон нойрны чанарт нөлөөлөх боломжтой.

3. Ямар шинж тэмдгүүд илэрч болох вэ?

Удаан үргэлжилсэн стресс болон хангалтгүй амралтын үед сэтгэл зүй, бие махбодод дараах өөрчлөлтүүд ажиглагдаж болно.

Сэтгэл зүйн шинж тэмдэг

  • Түгших, санаа зовох нь нэмэгдэх

  • Амархан уурлаж, цочромтгой болох

  • Сэтгэл санаа тогтворгүй болох

  • Анхаарал төвлөрөхөд хүндрэлтэй болох

  • Ой санамж, ажлын бүтээмж буурах

Бие махбодын шинж тэмдэг

  • Нойр хүрэхгүй байх, шөнө сэрэх

  • Ядрах, эрч хүч буурах

  • Толгой өвдөх, булчин чангарах

  • Зүрх дэлсэх, амьсгал түргэсэх

  • Гэдэс дүүрэх, хэвлийгээр эвгүй оргих, хоол боловсруулах үйл ажиллагаа өөрчлөгдөх

Эдгээр шинж тэмдэг нь зөвхөн стрессээс шалтгаалдаггүй. Бусад эрүүл мэндийн асуудалтай холбоотой байж болох тул удаан үргэлжилсэн, давтамжтай эсвэл хүчтэй илэрвэл мэргэжлийн эмчид хандах нь зүйтэй.

4. Мэдрэлийн тогтолцооны эрүүл мэндийг хэрхэн дэмжих вэ?

Мэдрэлийн тогтолцоог нэг удаагийн дасгал, аргачлалаар “засах” боломжтой гэж ойлгож болохгүй.

Харин өдөр тутмын эрүүл дадлууд нь стрессийн хариу урвалыг зохицуулах, бие махбодын нөхөн сэргэлт болон сэтгэл санааны сайн сайхан байдлыг дэмжихэд тусалдаг.

Удаан, жигд амьсгалах, анхаарал төвлөрүүлэх бясалгал хийх нь зарим хүнд стресс, түгшүүрийн мэдрэмжийг багасгаж, тайвшрахад тусалдаг.

Жишээлбэл, 4 секунд амьсгал авч, 6 секундэд аажмаар гаргах дасгалыг хэдэн минут хийж болно.

Амьсгалаа хүчээр түгжих шаардлагагүй. Толгой эргэх, тавгүйрхэх мэдрэмж төрвөл зогсооно.

Хурдан алхах, дугуй унах, усанд сэлэх зэрэг дунд зэргийн эрчимтэй аэробик хөдөлгөөн нь зүрх судасны эрүүл мэнд, нойр, сэтгэл санаа болон стрессийн зохицуулалтад эерэг нөлөөтэй.

Хүнсний ногоо, жимс, бүхэл үр, буурцагт ургамал зэрэг эслэгээр баялаг хүнс нь гэдэсний бичил биетний олон янз байдал болон хоол боловсруулах эрүүл мэндийг дэмждэг.

Тэнцвэртэй хооллолт нь мэдрэлийн тогтолцооны хэвийн үйл ажиллагаанд шаардлагатай шим тэжээлийг хангахад чухал.

Тогтмол цагт унтаж, сэрэх, унтлагын орчноо тав тухтай байлгах, оройн цагаар дэлгэцийн хэрэглээг багасгах нь нойрны чанарыг сайжруулахад тусална.

Мөн өдрийн турш богино завсарлага авах, амрах цаг гаргах, дуртай зүйлээ хийх нь сэтгэл санааны ачааллыг зохицуулахад тустай.

Хуваалцах

Сэтгэгдэл 0

Ижил төстэй нийтлэл

Бүгдийг үзэх →